|
J |
Jach’ak’achisti 93 Km Chuquiyapu markata ukhjankiwa, 199 Km Punota (Perú) 540 Km Cuzcuta (Perú). Urupasti 24 enerowa, ukjama siwa D.S. 7-9-1863.
|
A |
Jach’ak’achi aruja jutiwa paya aymará aruta, sañani: “jach’a”, ‘jilt’atpacha’, “k’achi”, ‘kharintasiri qullu kala’. Ukhamasti Jach'ak'achi arusti muniw saña: "jach'a kharintasiri k'ala".
Ispañolanakaja “Villa Lealtad de Caceres” sutimpiw uñt'apjana, cunatsti, kalltiri oraque aputataja uca sutinitaynaya.
Jach’ak’achija 7540 utjiriniwa. Jach’ak’achisti aymará arst'asiri Qulla (Colla) jaquiqamaquiwa. 1952camaja misti jaqija utjaraquinawa. Jach'a yapunacani Qulla jaquiru jauk'asa mit'anit irnak'ayiri. Obrero jaquisti jichakamawa utjasisipji.
¿Qhitinacänasa mistinacaja? Misti jaqinacaja janiwa qullapjeti ni españolapjeti, pampachat llulliripjewa. Sutipaw sasqi: misti arusti jutiwa caslillanu aruta: "mestizo", 'paya casta jaqita llulliri'. Mistinacasti jupanacpachaja "vecino" sutimpiw uñt'asipje. Misti jaqisti 1952camaja Jach'ak'achi Jilacatapjanwa, Juezsapjanwa, Pallapallapjanwa. Jupanacana munañapa lurañanawa. Uca maratsti acsaruja jupanacaja liut'ataw uñjasipje, kunatsti uka 1952 maranja jach'a jaqi ch'ajwanaca utjawayi.
¿Qhitinäcasa obrerunacaja? Mistit qullampit llulliripjiwa. Laphi quca aljasirinaca, isi luririnaca, isi aljasirinaca, ichjasti mank'a aljasirica, autu apnaqirinaca jupanacapjea obrerunacaja.
A
San Pedro san Pablo santunacaru tojt'awi. (29 junio) Aca santuna thojt'awisti uñt'atarakiwa misti thojt'awi sutimpi, cunatsti mistinakakiwa t'ojt'apje: Morenada, Caporales. Qulla (Colla) jaqisti thojt'apjaraquiwa Danzantis P'acochimpi santunacaru k'allnacañataqi.
Corpus Cristi. Mukululus, Kjachwiris, Chokela, Wacawacas tojt'añanacawa utji. Aca thoj't'awisti Qulla (Colla) jaqinqiwa.
Diosaru yupaychawi. (18 noviembre).
Aca thojt'awija obrerunakakiwa thopjt'apje.
Incas, Diablada, Cullawada, Mok'ok'aras, Potolo, Llamerada thojt'apje. Morenada thokhowija utjaraqiwa, wali uñt'ata sutimpi Morenada “Los catedráticos”.
CH'ACACHISTI
quimsa qusist'añaniwa ma marana, sañani:


English
Aymara
Castellano
Videos
Photos
Guestbook
achacachi@gmail.com










